Geweldloze Communicatie op de werkvloer: waarom het zo lastig is

Ik zie genoeg teams waar Geweldloze Communicatie (GC) wordt geïntroduceerd en binnen een paar weken verdwijnt. Niet omdat mensen geen verbinding willen, maar omdat de dagelijkse praktijk harder trekt dan welk communicatiemodel dan ook. Deadlines, irritaties, oude patronen, daar win je het niet van met mooie zinnen.

En toch blijft Geweldloze Communicatie terugkomen. Steeds weer. Juist op plekken waar het schuurt. Waar mensen zeggen dat “alles eigenlijk prima loopt”, maar ondertussen leeg thuiskomen. Waar overleg stroef wordt en samenwerking meer energie kost dan oplevert.

Niet omdat GC zo makkelijk is. Want dat is het niet.
Maar omdat het alternatief steeds minder werkt.

Geweldloze Communicatie in het dagelijks leven: ideaal maar ook lastig

Op papier is Geweldloze Communicatie overzichtelijk. Je neemt waar wat er gebeurt, benoemt wat je voelt, koppelt dat aan een behoefte en doet een verzoek. Klaar.

In het echte leven gaat het anders.

Iemand zegt iets wat je raakt. Je lijf reageert sneller dan je hoofd. Je voelt spanning, irritatie of ongemak en voor je het weet heb je al gereageerd. Net iets scherper dan je wilde. Of juist helemaal niet, terwijl je later onder de douche het perfecte antwoord bedenkt.

Dat is geen onwil. Dat is menselijk.

Ons zenuwstelsel is niet gebouwd op reflectieve communicatie, maar op overleven. Zeker op momenten dat we ons aangevallen, niet gezien of onder druk voelen. En precies dát zijn de momenten waarop Geweldloze Communicatie nodig is. En dat zijn ook de moeilijkste momenten om het toe te passen.

GC vraagt vertraging op het moment dat alles in je roept om snelheid. Het vraagt nieuwsgierigheid terwijl je eigenlijk wilt verdedigen.

In de praktijk (herkenbaar?):

• Je collega zegt:
  “Kun je die mail voortaan iets duidelijker schrijven?”

• Wat je hóórt:
  "Je bent onduidelijk, slordig en eigenlijk ongeschikt.”

• Wat je voelt:
  Irritatie. Schaamte. Verdediging.

• Wat GC van je vraagt:
  Eerst voelen. Dan benoemen. Dan checken. En pas daarna reageren.

Dat is geen techniek, dat is innerlijk werk.

Waarom Geweldloze Communicatie op de werkvloer extra schuurt

Op de werkvloer speelt altijd meer dan wat er hardop wordt gezegd. Verwachtingen, eerdere ervaringen, status, onzekerheid, bewijsdrang; het zit allemaal in de onderstroom.

Stel je voor: een collega zegt in een overleg dat jouw voorstel “nog niet scherp genoeg” is. Zakelijk gezien een prima opmerking. Maar ineens voel je iets. Irritatie. Schaamte. Misschien zelfs boosheid. Of een oud gevoel van tekortschieten dat direct wordt aangeraakt.

Geweldloze Communicatie vraagt dat je daar niet overheen stapt, maar dat je erbij blijft. Dat je onderzoekt wat er gebeurt voordat je reageert. En ja, dat voelt kwetsbaar.

Op werk willen we professioneel zijn. Snel. Bekwaam. Emoties houden we liever buiten beeld. En toch bepalen ze elk gesprek. Alleen dan ondergronds.

Daar wringt het. GC vraagt geen therapiesessies, maar wel eerlijkheid. En die grens is spannend.

Waarom praten over gevoelens en behoeften zo ongeloofwaardig kan klinken

Het moment waarop veel mensen afhaken, is verrassend voorspelbaar. Iemand begint in een overleg over gevoelens of behoeften, en je ziet het gebeuren. Stoelen schuiven. Blikken gaan naar laptops. Iemand maakt een grapje. Alles om maar niet te hoeven blijven bij wat er net werd aangeraakt.

Niet omdat het onzin is.
Maar omdat het ongemakkelijk wordt.

We hebben geleerd dat emoties en behoeften niet thuishoren op het werk. Ondertussen sturen ze elk besluit, elk conflict en elk stilzwijgen aan.

Wat vaak schuurt, is niet het benoemen van gevoelens en behoeften, maar de manier waarop. Zinnen als “mijn behoefte is erkenning” kunnen in een teamoverleg nogal gekunsteld klinken. Niet omdat de behoefte er niet is, maar omdat de taal niet past bij de context.

Behoeften zijn helemaal niet zweverig. Het zijn heel praktische dingen: duidelijkheid, rust, autonomie, vertrouwen, afstemming. En gevoelens hoeven ook niet groot of zwaar te zijn. Onrust, frustratie, twijfel of spanning zijn vaak veel geloofwaardiger op de werkvloer dan zwaar aangezette emotietaal.

Wat mensen wantrouwig maakt, is incongruentie. Als de woorden netjes zijn, maar het lijf iets anders zegt. Echte Geweldloze Communicatie klinkt menselijk. OK, soms zelfs een beetje onhandig. Maar wel echt.

Geweldloze Communicatie in gewone-mensentaal

Je hoeft geen GC-jargon te gebruiken om GC toe te passen. Sterker nog: hoe subtieler, hoe effectiever.

• “Ik merk dat ik spanning voel omdat ik niet goed weet wat nu prioriteit heeft.”
• “Ik word steeds stiller in dit gesprek en dat baart me zorgen.”
• “Ik merk dat dit me meer raakt dan ik had verwacht.”

Dat is Geweldloze Communicatie. Zonder het zo te noemen.

Het gaat niet om perfecte zinnen, maar om de houding eronder: verantwoordelijkheid nemen voor wat er in jou gebeurt, zonder de ander aan te vallen of jezelf weg te cijferen.

Werkt Geweldloze Communicatie zonder hiërarchie?

Dit is een vraag die vaak opkomt: werkt GC ook tussen collega’s onderling, zonder duidelijke leidinggevende of hiërarchische structuur?

Het korte antwoord: ja.
Het eerlijke antwoord:het vraagt meer lef.

Zonder hiërarchie kun je je nergens achter verschuilen. Niet achter besluiten “van boven”, niet achter procedures, niet achter rollen. Alles komt terug bij gelijkwaardigheid.

In bijna elk team zie ik hetzelfde patroon. Eén iemand neemt vanzelf het voortouw. Niet per se verkeerd bedoeld. De ander haakt langzaam af. Niet uit desinteresse, maar omdat het steeds minder zin heeft om iets in te brengen.

Niemand zegt er iets van. Totdat de samenwerking stroef wordt en de irritatie groeit.

Geweldloze Communicatie begint precies daar. Niet met harmonie, maar met het uitspreken van wat al een tijd onder tafel zit. Bijvoorbeeld:

“Ik merk dat ik stiller word in onze overleggen. Dat komt omdat ik het gevoel heb dat mijn inbreng minder ruimte krijgt. Ik wil graag kijken hoe we dat anders kunnen doen.”

Geen verwijt. Geen analyse van de ander. Wel duidelijkheid.

Dat kan spanning oproepen. Maar het is een spanning die klopt. En vaak is dat precies wat nodig is om weer beweging te krijgen.

Hoe leer je Geweldloze Communicatie toepassen zonder dat het geforceerd voelt?

Veel mensen denken dat ze GC eerst moeten beheersen voordat ze het mogen gebruiken. Dat werkt niet. Je leert Geweldloze Communicatie door het te doen.  En door te merken waar het schuurt.

Het begint niet met praten, maar met luisteren. Naar jezelf. Wat voel ik eigenlijk, voordat ik reageer? Waar gaat dit voor mij over? Wat heb ik hier nodig?

Pas daarna komt de ander.

In het begin voelt dat traag. Onwennig. Super ongemakkelijk. Maar na verloop van tijd merk je dat gesprekken minder escaleren en sneller naar de kern gaan. Niet omdat iedereen het altijd met elkaar eens is, maar omdat duidelijker wordt waar het echt over gaat.

Oefen niet meteen in de meest beladen situaties. Begin klein. In één-op-één gesprekken. Met collega’s die je vertrouwt. Spierkracht bouw je ook niet op door meteen het zwaarste gewicht te pakken.

En verwacht geen applaus. Geweldloze Communicatie is geen garantie op een fijne reactie. Het is een manier om trouw te blijven aan jezelf, zonder de ander te beschadigen.

Waarom Geweldloze Communicatie uiteindelijk de moeite waard is

Geweldloze Communicatie maakt samenwerken niet per se makkelijker. Wel eerlijker. En op de lange termijn ook effectiever.

Het voorkomt niet dat je botst. Het zorgt er wel voor dat botsingen ergens over gaan. Dat je niet blijft hangen in aannames, onderhuidse spanning of eindeloze misverstanden.

GC vraagt oefening. Geduld. En de bereidheid om jezelf tegen te komen. Maar wie dat aandurft, merkt dat gesprekken veranderen. Langzaam. Soms rommelig. Maar blijvend.

Niet omdat je het perfect doet.
Maar omdat je aanwezig bent.

Tijdens mijn Incompany Trainingen komen deze technieken en thema's ruimschoots aan bod. Bel me of app me voor meer informatie.