Fan van de dramadriehoek
De dramadriehoek is ontworpen door Stephen Karpman. Het laat zien dat je gevangen kunt zijn in een steeds terugkerend patroon van aanklagen, redden en het slachtoffer zijn. Hoe herken je dit patroon en hoe overstijg je het?
Eén van de meest erkende concepten binnen de Transactionele Analyse (TA) is de Dramadriehoek. Wanneer een gesprek niet optimaal verloopt, is het waarschijnlijk dat je jezelf binnen deze dramadriehoek bevindt.
De dramadriehoek?
Dit model illustreert repetitieve interactiepatronen. Binnen deze patronen zijn drie duidelijk te onderscheiden rollen te identificeren: de Aanklager, de Redder en het Slachtoffer.
De rollen
Binnen deze dynamiek vertonen de rollen een vast patroon van negatieve interactie.
- De Redder toont een neiging om overmatige, ongevraagde hulp te bieden. Kom maar, laat mij het oplossen. Hierdoor neemt hij de verantwoordelijkheid van anderen over, waardoor ze afhankelijk worden en hij zichzelf als onmisbaar beschouwt.
- Het Slachtoffer gedraagt zich hulpeloos en reageert vaak vanuit een gevoel van onmacht. Ze hebben altijd mijn hulp nodig. Als ze dit op een zielige manier doen, voelt de Redder zich aangesproken. Als ze irritatie opwekken, daagt dit de Aanklager uit.
- De Aanklager wijst anderen op hun zwakheden om zijn eigen zwakte te verbergen. 'Jij begrijpt er echt niets van, hè?' Door anderen schuldig te laten voelen, krijgt hij een gevoel van eigenwaarde.
De rollen zijn uitwisselbaar
Als de Redder zich niet gewaardeerd voelt, kan hij de rol van Slachtoffer of Aanklager aannemen.
"Zeg, ik probeer gewoon te helpen."
Als de Aanklager wil goedmaken, kan hij naar de rol van Redder verschuiven of zelf Slachtoffer worden.
En als het Slachtoffer vindt dat hij niet adequaat geholpen is, kan hij in de rol van Aanklager schieten.
"Ik dacht dat je me zou helpen, maar wat heb ik eraan?"
De rollen zijn niet alleen inwisselbaar, maar ook aanvullend; de een kan niet bestaan zonder de ander.
Verbergen van echte gevoelens
Bang als we zijn om de eigen kwetsbaarheid te laten zien, communiceren we vanuit een niet OK gevoel over onszelf. Ironisch genoeg vermijden we het benoemen van onze zorgen of behoeften, en stappen we in plaats daarvan, uit zelfbescherming, gemakkelijk in de dramadriehoek.
Dit patroon is universeel. Het komt overal voor: op het werk, thuis, in de supermarkt en in sociale situaties. Het dagelijks leven wemelt ervan. Niet alleen dat, films, series en verhalen zonder de dramadriehoek missen spanning.
De dagelijkse uitdagingen om in dit patroon te vervallen zijn groot. We interpreteren woorden en gedrag van anderen altijd vanuit ons eigen perspectief. We denken snel te begrijpen wat anderen bedoelen. Als we geraakt worden, nemen we vaak aan dat dit negatieve intenties zijn. Zo begint het spel. Eenmaal in de dramadriehoek belanden we in een niet-oplossend scenario.
De dramadriehoek is niet constructief
Want de Dramadriehoek
- kost energie
- heeft een herhalend patroon ‘daar gaan we weer’
- bestaat uit ongelijke rollen, de een voelt zich meer of minder dan de ander
- is een spel van transacties met bijbedoeling en verborgen boodschappen
- de uitkomst is voorspelbaar na afloop zit iedereen met het ‘bekende rotgevoel’
In dramadriehoek neemt niemand de verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag.
De patronen die hierboven beschreven staan, zie ik regelmatig terug tijdens mijn trainingen. Fascinerend om te zien en een enorme stimulans om ermee aan het werk te gaan. Want herkennen is stap 1. En het is nooit hopeloos. Er is namelijk ook een 'way out'.
|
|
|
|
V
De winnaarsdriehoek: het positieve alternatief
Het alternatief voor hulpeloos Slachtoffergedrag is beginnen met realistisch te doen. Zich kwetsbaar opstellen niet door te klagen maar te vragen.
- Neemt verantwoordelijkheid voor eigen gedrag, gedachten en gevoelens en behoeften.
- Vraagt: Wil je me even helpen?
In plaats van te kiezen voor Reddergedrag een zorgzame opstelling. Betrokkenheid bij de ander én bij zich zelf.
- Accepteert dat anderen voor zichzelf kunnen zorgen.
- Maakt vooraf duidelijke afspraken over wat de ander zelf doet.
- Vraagt: Kan ik iets voor je doen?
Agressief Aanklagergedrag verandert door het aannemen van een assertieve opstelling.
- Geeft grenzen aan.
- Zegt wat hij ‘echt’ denkt, zinnen die beginnen met Ik vind …; Ik voel …; Ik wil … zonder de ander daarbij te kwetsen.
Ik ben OK, jij bent OK
De enige manier om zo veel mogelijk uit de dramadriehoek weg te blijven, is door je basishouding aan te passen. Zodra je milder voor jezelf kunt zijn en jezelf meer accepteert, maak je een begin met 'jezelf OK vinden'. Daarna is de stap naar het milder zijn voor de ander gemakkelijker gemaakt. Want als ik OK ben, waarom zou de ander dat dan niet zijn?
Tijdens mijn trainingen is er altijd tijd en aandacht voor de Transactionele analyse en voor de dramadriehoek. Meer weten over mijn trainingen? Check mijn trainingspagina.
En vind je iets van het bovenstaande? Ik hoor het heel graag. Op dit dossier raak ik nooit uitgeleerd.
Credits afbeelding: De eerste verdieping opleidingen. Credits tekst (gedeeltelijk): coachy.nl
